Âdeti olduğu üzere her Tophane ziyaretinde önce Üftade Camii’ni, ardından Üftade Türbesi'ni ziyaret edip kısa bir tevhid okuyup, ağır ağır Bursa Mevlevihanesi’ne doğru yollanırken sağlı sollu hazirelere göz atıyor Beyefendi.
Bin yıllık hatıraların bekçiliğine kendisini memur etmiş; “Kırıldılar mı, döküldüler mi, ihya edeceğiz diye daha fazla zarar verdiler mi?” diye bu tarihi vesikaların arasında dolanıyor, onları koruyabilmek, gelecek nesillere aktarabilmek için 70 senedir tuttuğu nöbeti aynı sadakatle tutmaya devam ediyor.
1927’de devletin kapısına kilit vurması ile müntesibi kalmamış, zamanla tekkesi ve meydanı sırlanmış Sa’diyye neşvesinden Dondurma Tekkesi’nin[1] haziresi önünden geçerken durup “geliver” anlamında işaret etti. Yanına gittiğimde tuğra bölümü kazınmış kitabeyi göstererek:
“1927’de
1057 no’lu kanunu çıkardılar. Bu kanun kamu binalarındaki kitabelerden Padişah
imzalarının (tuğra) ve sultanları öven hitapların kaldırılmasına yönelik emirnameydi.
Ancak birçok yerde işgüzarlar, kraldan çok kralcılar sadece sultanların
tuğralarını değil ‘kadim Türkçe’ ile yazılmış kitabelerin tamamını kazıyarak birçok
eşsiz eseri büyük bir vandallıkla tahrip ettiler” diye esef etti.
Konuya aşinaydım zira üniversite yıllarımda Haydarpaşa Kampüsünün tepesindeki kitabenin kazınmış halini gördüğümde konu ile tanışmıştım. Daha sonraları da oradan kalma bir algıda seçicilik ile pek çok yerde kazınmış kitabelere rastlamıştım.
Cumhuriyetin ilk yıllarında çok
şiddetli olmakla beraber, hafifleyerek de olsa neredeyse tüm Cumhuriyet
tarihine yayılan ve etkileri hala hissedilen “köylü ana-babasından utanan, kendini
modern hisseden yeni yetme ergen psikolojisi” Yeni Türkiye’nin belki de en
belirgin ruh hâli olarak anılabileceği kanaatindeyim.
Genç Türkiye babasından/atasından öylesine utanır ve
nefret eder ki, sadece babasının giydiği kıyafetleri soyunup atmakla kalmadı,
yazısından müziğine, dininden diline, eğitim sisteminden dostlarına kadar her
şeyi değiştirmeye çalıştı. Aynı sebeple babasının ismini; oturduğu evin, çocuklarını
eğittiği okulun, tedavi olduğu hastanenin, suyunu içtiği çeşmenin, üstünden
geçtiği köprünün kitabesinden bile kazıdı. Üstelik o yurdu, yurt edinip ona
miras bırakan, o evi, köprüyü, çeşmeyi, hastaneyi yapıp ona veren adını silmeye
çalıştığı babasından başkası değildi.
Durum sadece içerde böyle değildi, bu
ruh hali dış politikaya da yansımış bir süre onu da belirlemiştir: “Biz Avrupa
Devletiyiz” diyerek katılmayı reddettiği 1949 yılındaki
Asya Devletleri toplantısı, “Biz Laik bir ülkeyiz” diyerek katılmayı reddettiği
2 Ocak 1955 tarihli Karaçi İslam Ülkeleri Konferansı, İsrail’i ilk tanıyan
İslam ülkesi olma aceleciliği hep aynı psikolojinin tezahürüydü muhtemelen.
Yeni Türkiye babasının kadim dostlarından kaçıp, babasının kadim düşmanlarına yaranmaya çalışıyordu.
Kendinden ve atasından utanma sadece sekülerleşmiş
Batıcı kesimi saran bir kompleks değildi: Sağcı, muhafazakâr hatta dindar kesim
bile bu YENİLMİŞLİK ruh hâlinin etkisi ile kendinden ve ait olduğu değerlerden
kaçmaya, modernleşmeye çalışıyordu.
Mesela Türkiye’nin Adnan Menderes, Celal Bayar ve Fuad
Köprülü yönetiminde olduğu yıllarda BM’de Cezayir katliamına karşı Fransa’yı,
Tunus’un BM’deki bağımsızlık oylamasında olduğu gibi Irak ve Lübnan’ın BM’de
giriştikleri mücadelelerde de Fransa’yı desteklemesi, Süveyş Kanalı’nı işgal
eden İngilizlere karşı harekete geçen Mısır’a karşı İngiltere ile birlikte askeri
müdahaleye kalkılması, Hindistan’ın 1510 tarihinden beri Portekiz işgali
altındaki Gua Ada’sının bağımsızlık başvurusunda Portekiz’in yanında yer alınması,
tüm sömürgeci karşıtı BM oylamalarında ABD ile birlikte hareket edilmesi… gibi
devlet nezdindeki politikaların, sağcı, muhafazakâr kesimin de “kendi hâlinden
kurtulma, Batılılara yaranma, eziklik psikolojisinden” mustarip olduğuna,
kendine, tarihine ve dinine olan güvenini kaybettiğine dair işaretler olduğu
kanaatindeyiz.
İslam Seyirlik Bir Din değildir
Ben bunları düşünürken Beyefendi’nin 30 yıldan fazla
bir süre boş arsası önünde “imar edilip uyandırılması” için dua ettiği ve 2023
senesinde yeniden ayağa kaldırılan Cünuni Ahmet Dede’nin Bursa Mevlevihanesi’nin
yanından geçip Pınarbaşı mezarlığını ortadan ikiye ayıran yoldan Pınarbaşı
Camii’ne (İzzettin Bey Camii) vardık.
Vefat yıldönümünde Niyazi Mısri Dergâhının son
postnişini Mehmet Şemseddin Ulusoy Efendi’yi yâd etmek için 30 yıl boyunca
görev yaptığı bu camide Mevlid okunup çorba dağıtmaya niyet etmişti bazı hayır
sahipleri. Beyefendi’den de Mevlidin ardından gelenlere tevhid okutması rica
olunmuştu.
Süleyman Çelebi’nin mevlidini
beklerken program sahipleri sürpriz yaparak eski Emir Sultan Camii imamı iken
çok genç yaşta (26) vefat eden Bursalı Âkif Efendi (1786–1813/1814) tarafından
kaleme alınan, halk arasında "Kadınlar Mevlidi" olarak da bilinen ve
“Allah
adın yâd idelim ibtidâ
Olmasın diller Hak isminden cüdâ"
Beytiyle başlayan mevlit ile
kulaklarımıza ve ruhumuza ziyafet çektiler.
Ardından Beyefendi misafirlere Tevhid
okutmak üzere davet edildi.
Beyefendi ağır ağır “La ilahe
illallah” zikrine girdi. Lakin neredeyse camiyi dolduran meclisten zikre
katılan çok az kişi oldu. Beyefendi tekrar meclisi coşturmaya çalıştı ama çok
seçkin bir zümre olmasına rağmen Tevhide katılan yine çok az kaldı. Öyle ki
dışardan bakan biri, meclisi zikir çekmeye gelmiş mü’minler değil de zikir
çekenleri seyre gelmiş turistler topluluğu sanabilirdi.
Birkaç denemeden sonra Beyefendi zikri
kesti ve oldukça kırgın bir ses tonu ile:
“Katılım gelmiyor. Ne fiili ne de kalbi
katılım geliyor.
Herkes seyrediyor. Herkes seyirci[2]
Top severlere hayranım. Maça gidiyorlar ve tuttukları takımı, seslerini son
dirhemine kadar harcayarak “Ölmeye geldik ölmeye” diyerek destekliyorlar.
Samimiyeti görüyor musunuz? “Ölmeye geldik, Ölmeye!”
Hep bir ağızdan zikirlerini yapıyor, hep bir yürekten zikre katılıyorlar.
Bir de soruyorsunuz “Allah'tan niye yardım
gelmiyor?” diye!
Müsait değiliz, müsait!
Bu hâle lütuf gelmez.
Bizim inanç sistemimiz, müzelik veya seyirlik değil.
Seyre müsait değil!
Katılım gerekir, içine girilmesi gerekir. Namaz kılarken de, oruç tutarken de,
Hacc ederken de, tavaf ederken de, zekât verirken de herkes içine davetlidir
amelin.
Seyrederek olmaz.
TV başındaymış gibi dışardan bakarak olmaz.
Namaz kılanları seyretmek, zikir yapanları
seyretmek, oruç tutanları seyretmek diye bir amel yok!
Seyredenlere değil, yaşayanlara, içine
girenlere, hâl edinenlere lütfedilir.
Eski dinlerde tiyatrolar arenalar var. Rahipler,
papazlar orada yapıp edip eyliyorlar. Halk sandalyesine oturup sadece
seyrediyor.
İslam böyle bir din değil.
Biz de seyrederek olmaz.
Dili ile ikrar, kalp ile tasdik gerekir.
Dili ile söyleyemeyen kalbi ile neyi, nasıl tasdik edecek?”
Dedi ve ayağa kalkarak son duayı
yapması için hoca efendiye işaret edip kenara çekildi.
Kendimizden öylesine
utanıyoruz, öylesine aşağılık komplekslerine düçar olmuşuz ki, Allah’ın ismini
bile açıktan anmayı, beraberce zikretmeyi beceremiyor, bundan bile korkuyoruz.
Bizi ilgilendirse de ilgilendirmese de,
bize dokunsa da dokunmasa da kenarda oturup…
Sadece SEYREDİYORUZ.
İlahi lütuflara müsait değiliz!
Derleyen
Ahmet H. Çakıcı
Cemaziyelahir 1448
[1] Dondurma
Tekkesi hakkında, yazıya konu olan Mehmet Şemsettin Ulusoy Beyefendinin
“Yadigâr-ı Şemsi” eserinde “Dondurmak, Tariki Rifaiyyede şiş ve kılıçla burhan
yapıldığı gibi, tariki Sa’adiyede de bir bürhan/burhan şeklidir. Yani muktedir
şeyh efendinin muhatabı olan şahıstaki hayatı durdurup mevt halindeymişçesine
vücudundaki hayatiyetini durdurmaya Tariki Sa’diyede “Dondurmak Bürhanı”
derler. Şeyh Efendi'nin böyle bir ilmi ve kabiliyeti olması neticesinde Şeyh
Efendi “Donduran Şeyh” diye dolayısıyla dergâh da Dondurma Tekkesi namı ile
anılmaya başlanmıştır”, şeklinde bir not düşülmüş.
[2] Büruc Suresinde
“ateşin başında oturup ateşe atılarak işkence edilenleri seyredenlere atıf”
1- Burçlar sahibi gökyüzüne ant olsun,
2- Söz Verilen Gün'e ant
olsun,
3- Tanığa ve tanıklık
edilene ant olsun,
4- Uhdûd'un Ashâb'ı
kahroldu;
5-
O şiddetli ateşin sahipleri.
6- Hani onlar, onun başında
oturmuşlardı.
7- Mü'minlere yaptıklarını
izliyorlardı.



3 yorum:
"Bir de soruyorsunuz “Allah'tan niye yardım gelmiyor?” diye!
Müsait değiliz, müsait!
Bu hâle lütuf gelmez.
Bizim inanç sistemimiz, müzelik veya seyirlik değil.
Seyre müsait değil!
Katılım gerekir, içine girilmesi gerekir. Namaz kılarken de, oruç tutarken de, Hacc ederken de, tavaf ederken de, zekât verirken de herkes içine davetlidir amelin.
Seyrederek olmaz.
TV başındaymış gibi dışardan bakarak olmaz.
Namaz kılanları seyretmek, zikir yapanları seyretmek, oruç tutanları seyretmek diye bir amel yok!
Seyredenlere değil, yaşayanlara, içine girenlere, hâl edinenlere lütfedilir.
Eski dinlerde tiyatrolar arenalar var. Rahipler, papazlar orada yapıp edip eyliyorlar. Halk sandalyesine oturup sadece seyrediyor.
İslam böyle bir din değil.
Biz de seyrederek olmaz.
Dili ile ikrar, kalp ile tasdik gerekir.
Dili ile söyleyemeyen kalbi ile neyi, nasıl tasdik edecek?"
Yazıya birçok yorum yapabilirim o kadar kıymetli bir yazı.
Yalnız "seyirci" kelimesine düştüğünüz Kuran-ı Kerimden dipnot ve Beyefendi'nin haklı serzenişi kalbime hançer gibi saplandı.
Bi toparlanayım bir şeyler sormak istiyorum.
Köklerimizden kopuşu,
düşman karşısındaki o zelil hâli,
dostu düşmanı ayırt edemeyen basiretsizliği,
zulme sessiz kalıp hayatı bir seyirci gibi seyredenleri,
Müslümanların "Tevhid" zikrine bile imtina ile yaklaşmasını, hatta uzak durmasını...
Ve tüm bu suallerin düğümünü çözen Beyefendi’nin o haklı serzenişini düşündüm.
Ceffelkalem, usulünce bazı sorularım var demiştim de... Meğer zihnimi susturduğum an cevaplar lütfediliyormuş.
Teşekkür ederim.
Yorum Gönder