KeşküL - Ahmet Hakan Çakıcı

Türk Amerikancılığının Kökenlerine Dair– 2: Batı İslam’ı Keşfediyor

 1-   Hint Kurtuluş Savaşı (1857), İngilizler

1857 yılında Hindistan’da İngilizlere karşı büyük bir ayaklanma başladı.[1] Son Babür Sultanı olacak olan Bahadır Han’ın etrafında toplanan isyancılar Hindistan’ın Kurtuluş Savaşının fitilini ateşlediler. İngiliz İmparatorluğunun tarihteki ilk büyük kayıp verdiği ve binlerce askerini (13 Bin) kaybettiği savaş olmasına rağmen, İngiliz kaynaklarının sınırlı ve yerel bir kalkışma olarak göstermek için “Sepoy (Sipahi, yaya Hintli asker) İsyanı” diyerek küçümsemeye çalıştıkları bu mücadeleyi Hintli tarihçiler “1. Bağımsızlık Savaşı” olarak adlandırdılar.

Kalkışmanın ilk günlerinde birçok şehirde çok sayıda İngiliz Vatandaşı öldürülünce İngilizler çok kanlı bir intikam operasyonuna giriştiler. Başkent Yeni Delhi tamamen yakılıp yıkıldı. 2 yıl süren savaş boyunca sadece yakalanıp İngiliz mahkemelerince İnfaza mahkûm edilen Hintli sayısı 50 bini geçti. Ki bazıları ibret olsun diye topların ağzına bağlanarak top güllesi ile parçalandılar. Sonuçta Ölen sivil Hintli sayısı 150 Bini geçti. [2]

Bu savaş sırasında Hintli Müslümanlar ümitle Osmanlıdan yardım istediler. Zira İngilizler, savaşa Hindular ve Sihler de katılmış olsalar da isyanın baş aktörünün Müslümanlar olduğunu düşündüğünden katliamlarda özellikle Müslüman nüfusu hedef alıyordu. Katledilmeyen Müslümanların evlerine, servetlerine ve topraklarına el konuldu. Yüz binlercesi yerlerini yurtlarını terk ederek bölgeden kaçmak zorunda kaldı. Yeni Delhi kan ve külden ibaret bir şehre dönüştü.

Savaş sonunda Babür Devleti tamamen lağvedilirken, Hint siyasetindeki Müslüman etkisi gibi Hint Kanunlarındaki Şeriat etkisi de sonlandırılmış oldu.

Hintli kaynaklara göre Hintli Müslüman liderlerden Nana Sahip, Azimullah Han isimli bir temsilciyi Kırım ve İstanbul’a yardım talep etmek için göndermişti. Ancak konudan Osmanlı kaynaklarında bahsedilmemesi Azimullah Han’ın bazı Osmanlı memurları ile görüşmüş olsa da Sultan Abdülmecid’e ulaşamadığını düşündürtmektedir.

Ama ulaşmış olsaydı bile Osmanlının Hintli Müslümanları duyabilecek gücü yoktu. Zira Osmanlı Ruslarla giriştiği Kırım Savaşında İngilizlerle ittifak yapmış, bu savaştan İngiliz ve Fransızların yardımı ile sağ çıkabilmiş, imzalanan Paris Anlaşması(1856) ile Fransa ve İngiltere Ruslara karşı Osmanlı toprak bütünlüğünün garantörü olmuşlardı. Yine Osmanlı, İngilizlerin sıkıştırması ve yardımı ile giriştiği Tanzimat ve Islahat Hareketleri için İngiliz desteğine ve altınına muhtaçtı.   

Üstelik anlaşıldığı kadarı ile Osmanlının konu hakkındaki bilgi kaynakları İstanbul’daki İngiliz büyükelçisi ve Londra’daki Osmanlı büyükelçisi idi. Yani Osmanlının bilgi kaynakları İngilizlerden ibaretti ve olay Topkapı Sarayından “sıradan bir nümayiş olayı” olarak okumuştu. Sonuçta Osmanlı Hintli Müslümanlara değil, “Eğer İngilizler Hindistan’da İslamiyet’i Hristiyanlıkla değiştirmeye teşebbüs etmiş olsaydı asla yapılmazdı” şerhini düşerek İngilizlere yardım etti. [3]

İngilizlerin ricası ile Sultan Abdülmecid Hintli Müslümanlara hitaben, “Müslümanlar, Kırım Savaşında İngilizlerin Osmanlı ordusuna yapmış olduğu yardımı unutmuş olamazlar. Osmanlı Sultanı ile İngiliz Kraliçesi ittifak halindedir, İngilizlere isyan edenler ona isyan etmiş sayılır” manasını içeren bir mektup yazdı.

Bu mektup, Hindistan’da İngilizlerin ulaşabildiği tüm camilerde defalarca hutbe olarak okundu.

Keza 1880'lerde Haydarabad Başbakanı olan Salar Cang da bunu doğrulamaktadır. .

“Merhum babam, İngilizlerin isyanı bastırabilmek ve Müslümanları kendi saflarına çekebilmek için Hilafetin nüfuzunu yoğun bir şekilde kullandığından sık sık bahsederdi. Osmanlı bu şekilde İngilizlere Kırım Savaşından dolayı borcunu ödemişti.”[4] Diye not eder.

Bu mektup Hint Müslümanları üzerinde oldukça etkili olmuş pek çok yerde Müslüman askerlerin saf değiştirmelerine ya da tereddüde düşmelerine sebep olmuştu.

Osmanlının İngilizlere yardımı bununla sınırlı kalmadı. İngiltere’nin Hindistan’da desteksiz kalan ve eriyen askerlerine acilen yardım göndermesi gerekiyordu. Bunun için Ümid Burnunu dolanması (4-6 ay), bunun için de fırtına sezonunun bitmesini beklemeleri gerekiyordu. Hindistan’daki İngilizlerin bu kadar dayanması mümkün değildi. Osmanlı, İngiliz birliklerinin Süveyş’ten Kızıldeniz’e geçmesine izin vererek bu sorunu çözdü. İsyanın bastırılmasından ve İngilizlerin yeniden Yeni Delhi’yi ele geçirmesinden sonra Sadrazam Mehmet Emin Ali Paşa İngilizleri tebrik etti ve Sultan Abdülmecid yaralı İngiliz askerleri ve aileleri için 1000 sterlinlik bağışta bulundu.

Bu olayda en çok dikkatimizi çeken yazışmalarda İngiliz Başbakanının Hintlilere, Osmanlı Sultanını  “Kendi mezheplerinin en büyük reisi” yani HALİFE sıfatı ile takdim ediyor olmasıdır. Bu olaya kadar Osmanlı Sultanlarının kendilerini, bütün dünya Müslümanlarının lideri ve halifesi olarak saydıklarına veya bu ünvanı “kendi siyasi hedefleri için” kullandıklarına dair bir kayıt elimizde yoktur.

Görünen o ki, Halifelik makamını siyasi hedefler kullanmayı ilk keşfedenler İngilizler oldu. Hindistan camilerinde bu mektup okunurken Osmanlı sultanını Müslümanların Halifesi olarak tanıtıp, Hint Müslümanları Halifenin emrine uyup İngilizlere itaat etmeye çağırdılar. 

Afganistan ve İngilizler

1876 yılında II. Abdülhamit tahta oturur oturmaz Ruslarla girişilen ve sonu felaket olan 93 harbini kucağında buldu. Rus ordularının İstanbul Ayastefanos’a yani Yeşilköy’e kadar geldikleri(1877) Romanya, Sırbistan ve Karadağ’ın (aslında Bulgaristan’ın da)  Osmanlıdan koptuğu Bosna Hersek’in Avusturya Macaristan etkisine girdiği Kars, Batum ve Ardahan’ın hatta Artvin ve Doğubeyazid’in Ruslara bırakıldığı savaşta İngiltere Rus yayılmacılığını durdurabilmek için Osmanlının toprak bütünlüğünü savunan müttefiki konumundaydı.

Ancak İngiltere’nin Ruslarla mücadelesi sadece Osmanlı üzerinden değildi Afganistan’ın kontrolü için Afganistan’da da Ruslarla ciddi bir mücadeleye girişmişti.

Afgan emiri Şir Ali Han (Sher Ali Khan) başlangıçta İngiltere tarafından silah ve para ile desteklenmişti ancak İngilizler, Ruslara karşı kendisine kalıcı bir ittifak, daimi elçi veya kesin savunma taahhüdü vermedi. İngilizler Kâbil’in tam kontrolünü istiyor ama hiçbir sorumluluk altına girmek istemiyorlardı. Şir Ali Han Ruslara yanaşmayı tercih etti. 1870’lerden sonra İngilizlerle ilişkiler iyice bozuldu.

İngiltere’nin İstanbul’daki elçisi Henry Layard, bozulan İngiliz-Afgan ilişkilerini onarmak ve Afganistan’ı kendi tarafına çekmek için Osmanlı halifesinin nüfuzunun kullanılmasını önerdi. Layard, Şir Ali Han’ın Ruslara yaklaşmasının Hindistan’daki Afganları/Müslümanları kışkırtıp İngilizlere karşı cihat başlatmalarından korkuyordu. Osmanlı’dan Şir Ali Han’a nasihat edecek bir elçi göndermesini istedi.

Şir Ali Han ve Emirleri

Sultan II. Abdülhamid’in içinde bulunduğu durum nedeniyle kabul etmekten başka bir seçeneği yoktu. Zaten iktidar darbeci İngilizci ekibin elindeydi Abdülhamit Hanın hükmü yoktu. Bir heyet hazırlanmasını emretti. Heyetin başına Sadrazam Mehmed Rüştü Paşa’nın kardeşi Şirvanizade Ahmed Hulusi Efendi getirildi. Heyet 1877 sonbaharında (Eylül civarı) Kâbil’e ulaştı.

Mesajın içeriği daha önce Hint Müslümanlarına gönderilen mesajın içeriğine benziyordu. Özetle “İngiltere Kraliçesi Halifesinin dostu ve müttefikidir. Rusya bizim asıl düşmanımızdır. Ruslara karşı ihtiyatlı olunmalı ve İngilizlerle olan dostluğumuza özen gösterilmelidir.”  Denilerek Osmanlıların Ruslara karşı yaptığı savaşa Afganlıların da destek vermesi isteniyordu.

Şir Ali Han heyetin İngilizlerle bağlantılı olduğunu fark etti. Ahmet Hulusi Efendi sürekli İngiliz elçi ile birlikte bulunuyor, devamlı İngilizlerin, Müslümanların ve Halifenin dostu olduğundan bahsediyor,  Ramazan ayı olmasına rağmen oruç tutmuyordu. Kabil’deki cuma Hutbelerini Osmanlı Halifesi adına okutan Afganlılar için bu durum oldukça can sıkıcıydı.[5]

Şir Ali Han “İngilizler hilekârdır, suret-i haktan görünür” tarzı eleştiriler yönelterek heyeti ciddiye almadı. Afganlılar ile İngiltere’nin ilişkileri düzelmedi. Kısa süre sonra (1878) İngilizler Afganistan’a girdi, Şir Ali Han kuzeye kaçmak zorunda kaldı. Ruslardan beklediği desteği alamamıştı. Ağır bir hastalığa yakalanıp 1879’da Mezar-ı Şerif’te öldü.

İngilizlerin Osmanlı Halifeliğini siyasi hedefleri için kullanma girişimi bu sefer bekledikleri sonucu vermedi. 

2 - “Haklı ve Uyumlu Yumruklar” Ve Almanlar (1899)

Çin, Japonya ile 1894-1895 yılları arasında yaptığı savaşta Japonların modern ordusu karşısında tutunamadı ve çok ağır bir yenilgi aldı. Çok ağır şartlar altında imzaladığı anlaşma ile sadece çok büyük bir toprağı değil aynı zamanda bağımsızlığını da kaybediyordu.  Bu nedenle Japonlara karşı Rusya, Almanya ve Fransa’dan yardım talebinde bulundu ve onların desteği ile Japon sömürgesi olmaktan kurtulabildi. Ancak bu yardım Çin’i, Japonların sömürgesi olmaktan kurtarmışsa da onlardan daha beter olan Avrupalıların sömürgesi haline getirdi.

Bu ağır yenilgi ve karşılaşılan sömürge şartları gerçekte Çin Hükümdarına karşı olan Wushu döğüş sanatları okullarının birlikteliğinden doğmuş  “Haklı ve Uyumlu Yumruklar” hareketi ile Çin Hükümdarı arasında bir ittifakın kurulmasına sebep oldu. İngilizlerin “Boxer’s” (Boksörler) diye adlandırdığı bu yapıya o dönemde neredeyse tüm Çin gençliğini etkisi altına almış olan AFYON’a bulaşmamış, kafaları ve ruhları sağlam Çinli Müslümanlar da destek verdi.

Döğüş sanatlarında uzmanlaşmış, Uzak Doğu felsefelerinden etkilenmiş tasavvufi bir fikriyata sahip olan bu Müslümanlara HUİ’Ler deniyordu. Hui’lerin kökeni Hz Peygamberin (sav) sağlığında ve Halifeler döneminde Çin’e kadar gitmiş sahabeler ile onlardan sonra bölgeye ticaret için giden Müslüman tacirlerinden etkilenerek Müslüman olmuş Çinliler ve Abbasiler döneminde Tang Hükümdarının Abbasi halifesinden istediği yardım çerçevesinde Horasandan gönderilmiş 4000 Müslüman ailenin Han Çinlileri ile yaptıkları evliliklere dayanıyordu.

"Haklı ve Uyumlu Yumruklar" Grubundan bir kaç genç

Bugün Çin’in her tarafına yayılmış olsalar da Anayasasına yönetimin Hui bir Müslüman elinde olması gerektiği yazılmış Ningksia Hui ÖZERK Bölgesinde yoğunlaşmışlardır. Bugün nüfusları Çin Hükumetinin verdiği rakamlara göre -7,5 milyonu Ningksia Hui ÖZERK Bölgesinde olmak üzere- 11-12 milyon civarı olan Huiler de “Haklı ve Uyumlu Yumruklar” hareketine destek vermiş onlardan oluşan birliğe Kansu Braves (Kansu Cesurları) adı verilmişti.

Demiryollarını tahrip, misyonerlere karşı suikastler ve sömürgecilerin mülklerine zarar vermeyle başlayan isyanın genişleyip yayıldı. Boksörler 1900 yılı Haziran ayında “Çin İmparatorunu destekleyin. Yabancıları yok edin” sloganı ile Pekin’e girip, burada bulunan yabancı elçilikleri ve bu elçiliklere sığınan Batılı asker, elçilik görevlisi, misyoner ve ajanları kuşattı. Bu kuşatma, tarihe “55 Günlük Kuşatma” olarak geçmiştir. Her ne kadar “ayaklanma” olarak adlandırılsa da isyanın Çin Hükümdarına karşı değil, Sömürgecilere karşı olması ona verilen “ayaklanma” isminin bir manüpülasyon olduğu isyanın sömürgeciliğe karşı bir direniş ve Hürriyet mücadelesi olduğunu göstermektedir.

Kuşatma Batılıların tanımlaması ile “kavunu dilimlemek” şeklinde Çin’i devasa paylar halinde bölüşüp sömüren Batılı sömürgecileri bir araya getirdi. “Kuşatma esnasında Alman elçisinin ve çoğu Batılı ajanlar olan bazı Çinli ve batılı misyonerlerin öldürülmesini bahane eden Batılı sömürgeciler tarihte daha önce ve sonra olmamış bir şekilde, sekizi bir araya gelerek Çin’e saldırdılar. (ABD, Rusya, Almanya, Avusturya-Macaristan, İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya).[6] Avrupa ve sömürgelerden iyi donatılmış 20 bin asker Çin’e taşındı.

Boksörlerin, Batılıların yeni geliştirdikleri ve ilk kez denedikleri Maxim ve Colt-Browning gibi dönemin yeni nesil makineli tüfekleri, Lee-Enfield (İngiliz), Krag-Jørgensen, Marlin/Winchester (Amerikan), Mauser markalı Alman tüfekleri, hafif ve sahra tipi dağ topları karşısında yumrukları, kılıçları ve sopaları ile verdikleri mücadele sırasında -ayaklanma ile alakası olmayan- 100 bin civarında SİVİL Çinli, Batılılar tarafından katledildi. Batılıların ise sömürgelerden getirdikleri haricinde kayıpları sadece 250 askerdi.

Bir Alman askerin Almanya’da bir gazeteye gönderdiği mektupta “Esir edilen Çinlilerin tamamının kurşuna dizildiği, karşılarına çıkan her Çinlinin kurşun veya süngü ile öldürüldüğü, Rusların ise kadınlar ve küçük çocukları bile şişlere geçirdikleri” yazıyordu. Bir diğer Alman gazetesinde; Rus ve Japonların ellerine geçen herkesi kurşuna dizip, şişe geçirdiği, Rusların köprüleri yıktığı yazılmaktaydı. Bir Fransız askerin mektubunda ise; Tatar mahallesindeki bir karakola Çinlilerin saldırısı sonucu nöbetçinin başının kesildiği, iki askerin ölmesinden ötürü ertesi gün aynı mahallede bulunan Çinli kadın ve çocukların tamamının katledilmesinden sonra cesetlerinin yakıldığı, her gün sarı yüzlü insanların öldürüldüğü” anlatılıyordu.[7]

Savaşın haberlerinin İstanbul’daki gazetelere düşmesi Müslüman ahali arasında heyecana sebep olmuştu. İlk gelen haberlerdeki İngiliz, Alman ve Fransız ordularının Müslümanların da içinde bulunduğu Çinliler tarafından mağlup edildiği haberleri ateşli Cuma Hutbelerine ve köşe yazılarına dönüştü. Avrupa aleyhindeki bu yazılar Batılı elçilikler tarafından, Batılı ülkelere iletilince Batılı gazetelerde de Osmanlı aleyhinde oldukça sert ve öfkeli yazılar çıktı.

Bu durum Osmanlı sarayında İngiliz komplosu olarak değerlendirildi. Bab-ı Ali’ye göre İngiltere, Avrupa’da Osmanlı aleyhinde bir kamuoyu oluşturmaya çalışıyordu. Hazır sekiz Avrupalı devlet bir araya gelmişken Çinlilerden sonra Osmanlının tepesine çökeceklerdi.

Bu nedenle olsa gerek Alman İmparatoru II. Wilhelm’in 5 Aralık 1900’de Osmanlıdan yardım istemesi Osmanlı Sarayında büyük bir memnuniyetle karşılanmış ve “Alman İmparatorunca Hilafet-i İslamiyeden bu şekilde yardım istemesi daha önce rastlanmamış  bir muvaffakiyet olarak” değerlendirilmişti. Bu yardım talebi Batı’ya yakınlaşma ve Batılı ittifakın içinde yer alma fırsatı olarak görüldü.

Almanya İmparatoru II. Wilhelm, II. Abdülhamid'den Çin'deki Müslümanların ayaklanmaya katılmasının engellemesi için bölgedeki Müslümanlar nezdinde nüfuzunu kullanmasını talep etmişti. Bunun üzerine II. Abdülhamid, “Müslümanlara ayaklanmadan uzak durmaları için nasihat vermek” üzere bir nasihat heyeti oluşturulmasına karar verdi.

Mirliva Hasan Enver Paşa komutasında 9 kişilik bir heyet teşkil edilerek Çin’e yollandı. Ancak Heyet Çin’e ulaşamadan isyan bastırıldı. Çinin başkenti Yasak Şehir yağmalandı. Paha biçilmez tarihi eserler ve altın kaplamalar sökülerek Batılı Başkentlere taşındı.

Sömürgeciler, Boksörleri destekleyen hükümet yetkililerinin idam edilmesine, Pekin'e yabancı birliklerin konuşlandırılmasına ve sekiz işgalci ülkeye gelecek 39 yıl boyunca her yıl 450  milyon tael gümüş (hükümetin yıllık vergi gelirinden daha fazla) tazminat ödemesine karar verdiler.[8] Çin eskisinden çok daha ağır bir şekilde işgal edilmiş oldu.

Onlar yoldayken isyan bastırılınca Osmanlı heyetinin konaklama, koruma ve diğer hizmet ve masraflarını karşılamaya söz veren Almanlar, heyeti karşılamaya bile tenezzül etmedi. Heyet yerel Müslümanlarla görüşerek Rusya üzerinden kendi imkânları ile İstanbul’a döndü.

Ancak Almanlar da HALİFE’lik müessesini ve İslam’ı kendi siyasal çıkarları için nasıl kullanılabileceklerini öğrenmiş oldular.

Bu tecrübeleri 1. Ve 2. Dünya savaşlarında çok işlerine yarayacaktı. 

3-      Filipinler Moro Direnişi ve Amerikalılar

Konunun önemini hissettirmek için yazıya, Michigan Üniversitesi’nin internet sayfasında yayınlanan “Michigan Üniversitesi ve Filipinler” başlıklı bir makaleden alıntı ile girelim:

“Moro direnişi, ABD ordusu ile silahlı Müslümanlar arasındaki ilk karşılaşmaydı. Bu tecrübe, 20. Yüzyılın başından günümüze kadar ABD ordusunun Müslüman "düşmanlarına" karşı yaklaşımını etkilemiştir.  

ABD ordusunun Moro halkına karşı kullandığı şiddet içeren stratejilerin çoğu Ortadoğu savaşlarında -özellikle Irak ve Afganistan'da- yeniden kullanıldı. ABD'nin Filipinler'i işgali ile Ortadoğu'daki askeri müdahaleler arasındaki benzerlikler çarpıcıdır. Bu bağlantılar Amerikan liderleri tarafından bile dile getiriliyor.

Örneğin, ABD Başkanı Donald Trump, Filipinler'de siviller de dâhil olmak üzere Moroları toplu olarak katleden ABD Ordusu Generali John J. Pershing'in yaptıklarını överek Tweetinde, "ABD'li General Pershing'in teröristler yakalandığında ne yaptığını inceleyin, 35 yıl içinde Radikal İslamcı Terörü yok etti!" dedi[9]. Müslümanlara karşı nefret ve ırkçı şiddet sergileyen Pershing, domuz kanına batırılmış mermiler kullanarak Moro muhaliflerini öldüren biriydi. Trump'ın, General Pershing'in yöntemlerini Ortadoğu'ya uygulama önerisi, günümüzdeki sömürgeci şiddetin temellerini gösteriyor. Amerika, Moro direnişi günlerine ve Güney Filipinler'deki askeri emperyalizm tarihine geri dönmüş gibi duruyor.”[10]

Alıntıda bahsedilen ABD’ye bugünlerde kılavuzluk ettiği iddia edilen Amerika’nın Moro tecrübesini biraz açalım.

Güney Asya kıyılarında yedi bin civarında adadan oluşan Filipinler’in İslamiyet’le tanışması yüzyıllar öncesinde Arap tüccarlar aracılığıyla gerçekleşmişti. Bu ilişki nedeniyle büyük çoğunluğu Malay olan Müslüman halkın içinde Hint ve Arap kökenlilere de sıklıkla rastlanır.

Ünlü İspanyol kâşif Ferdinand Macellan adalara ilk çıkan sömürgecilerdendi. Macellan Boğazına da ismini veren Macellan, 1521 yılında Mactan Adası'nın yerel lideri Müslüman Şef Lapu-Lapu ve savaşçıları tarafından Mactan Savaşında öldürülmeden önce bu adalara İspanya Kralı Philip’in ismini vermişti (Filipinler). (Macellan’ın öldürüldüğü günün, Cebu Adasındaki Müslümanlar tarafından hala bayram olarak kutlandığını bölgeyi ziyaret eden bir dostumdan öğrenmiştim.)

1600’lü yıllara kadar bölgeye taşınan 15 bin civarındaki İspanyol’un büyük çoğunluğu haydutlar, katiller ve hırsızlar olan adli mahkûmlardı. İspanya’nın ahlaken en düşük zümresinin adalara taşınması katliamların vahşiliğini açıklamak için gösterilen sebeplerden biridir.

1565’ten sonra İspanyollar büyük bir hız ve zalimlikle adaları sömürgeleştirmeye ve Hristiyanlaştırmaya giriştiler. İspanyol tüfekleri ve topları karşısında tutunamayan, böl-yönet fitne politikaları karşısında tevhidlerini kaybedip iç çekişmelere düşen yerli “Sulu” Sultanlıkları 330 yıl boyunca İspanyollar karşısında sürekli gerilemek zorunda kaldılarsa da teslim olmadılar.

İspanyolların daha önce Fas ve Endülüs Müslümanlarına verdikleri aynı isimle Moro diyerek hitap ettikleri Mindanao ve Sulu’nun Müslüman halkı, üç yüz otuz yıllık mücadele boyunca deniz ticaretlerini ve bağımsızlıklarını korumak için büyük bir kararlılık gösterdiler ve yüzyıllar süren savaş nedeniyle bölge Müslümanları arasında  “Cihat Farzı” hep diri kaldı.[11]

Sulu ve Mindanao Sultanları, İspanyol tehdidine karşı yardım alabilmek veya kendi iç anlaşmazlıkları nedeniyle dönem dönem İstanbul’daki Osmanlı Halifesi’ne ulaşmaya çalıştıkları rivayet ediliyor. Ancak muhtemelen bu girişimler genellikle başarısız olmuş olsa gerek ki, Osmanlı kayıtlarında şu ana kadar Batılı sömürgecilerin Akdeniz’i kullanmalarına izin vermemek dışında bu bölgeye somut askeri veya siyasi yardım yaptığına dair bir kayda rastlanıldığını işitmedik.

Gâvur takvimine göre 1898 yılında ABD ile girdiği savaşta yenilgiye uğrayan İspanya, Paris Antlaşması ile Filipinleri, 20 milyon dolar ve hiçbir yerlinin Manila şehrine sokulmaması şartı ile Amerika Birleşik Devletleri'ne sattı[12].

Amerika Halifeyi Keşfediyor

Bir yıl sonra (1899) Filipinlerin ilk Cumhurbaşkanı sayılan milli kahramanları Emilio Aquinaldo’nun ABD’ye karşı bağımsızlığını ilan ederek 1. Filipin Cumhuriyetini kurması Filipinler-Amerika savaşını tetikledi. Ancak Amerikalıların süreye ihtiyaçları vardı çünkü çok hazırlıksız yakalanmışlardı. Eğer yerli savaşçılara Sulu Müslümanları da destek verirse Amerikalılar çok zor durumda kalacak bölgede tutunma imkânı bulamayacaklardı.

Amerikan Dışişleri Bakanı John Hay’ın aklına bir çözüm geldi. Osmanlı İmparatorluğu'ndaki ABD elçisi Oscar Straus'tan Osmanlı Sultanı II. Abdülhamid'e yaklaşmasını ve Sultan'dan Filipinler'deki Sulu Sultanlığı'nda yaşayan Müslümanlara Amerikan egemenliğine boyun eğmelerini isteyen bir mektup yazdırmasını istedi.

Elçi 2. Abdülhamit Han’a “Diğer Batılılar gibi olmadıklarını, amaçlarının sömürü olmadığını, halkların dinleri ile sorunlarının olmadığını, insan haklarına saygılı olduklarını, Müslümanları sevdiklerini bu nedenle gereksiz yere kan dökülmesini istemediklerini ancak adalıların onları İspanyollar gibi zannettikleri için kendileri ile savaştıklarını” anlatacaktı.

O tarihe kadar Filipinler’deki Müslümanların varlığını bilmediğini itiraf eden Sultan II. Abdülhamit, Hacc mevsimi olması nedeniyle Hicaz’a gelen Sulu Müslümanlarına ulaştırılmak üzere bir telgraf gönderdi. Telgrafta Amerikalıların, “adalardaki Müslümanların dinlerini özgürce yaşayabileceğinin garantisini verdiğini” söyleyerek, Morolara, barışçıl bir şekilde ABD hâkimiyetini kabul etmelerini tavsiye ediyordu.

Abdülhamid'in yazdığı mektup Mekke'ye gönderilmiş, oradan da iki Sulu şefi tarafından Sulu'ya götürülmüştür." Mektup başarılı olmuş ve "Sulu Müslümanları... bağımsızlıkçıların isyanına katılmayı reddetmiş ve Amerikan ordusunun kontrolünü ve egemenliğini tanımışlardır."

ABD’nin Zamboanga[13] Valisi Binbaşı John Park Finley konu hakkında hatıratında,

"Bu gerçekleri değerlendirdikten sonra Sultan, Halife olarak Filipin Adaları'ndaki Müslümanlara, Amerikan yönetimi altında dinlerine hiçbir müdahaleye izin verilmeyeceği için Amerikalılara karşı herhangi bir düşmanlığa girmelerini yasaklayan bir mesaj gönderilmesini sağladı. Morolar hiçbir zaman bundan daha fazlasını istemedikleri için, Filipin ayaklanması sırasında Aguinaldo'nun ajanları tarafından yapılan tüm teklifleri reddetmeleri şaşırtıcı değildir. Başkan McKinley, yaptığı mükemmel iş için Bay Straus'a kişisel bir teşekkür mektubu gönderdi ve bu işin başarılmasının Birleşik Devletleri sahada en az 20 bin asker bulundurmaktan kurtardığını söyledi. Okuyucu burada durup bunun insan ve milyonlarca para olarak ne anlama geldiğini düşünecek olursa, CİHADI önleyen bu harika diplomasi örneğini takdir edecektir." Diye yazar.

Ancak sahadaki durum Amerikan elçisinin II. Abdülhamit’e anlattığı gibi değildi. Sadece 1899-1902 yılları arasında 3 senede Amerikalıların katlettiği Filipinli sayısı İspanyolların 330 senede katlettiklerini aştı. Durum Amerikan Kızılderililerinin başına gelenlerden farklı değildi.

ABD’li siyasetçilerin “otorite” kabul edip Filipinler uzmanı olarak kulak verdikleri siyaset bilimi profesörü Joseph Ralston Hayden yayınladığı yazı ve konferanslarında Moroları (Filipin Müslümanlarını) "medenileştirilmesi" zor, ilkel bir halk olarak nitelendiriyordu. Tam ifadesi şöyleydi: “Morolar her türlü aydınlanma ve uygarlaşma kapasitesinden yoksun bir geleneğe mensup.”

Tuğgeneral J. Franklin Bell ise şöyle yazmıştı: “Çok az istisna dışında, neredeyse tüm nüfus bize düşmanca davranıyor. Böyle bir toplumla mücadele etmek için, hayatı olabildiğince dayanılmaz hale getirmek gerekir. Bunu başarmanın en etkili yolu da insanların zihinlerini öyle bir kaygı ve korku içinde tutmaktır ki, bu koşullar altında yaşamak katlanılmaz olsun.”[14]

Bu tür tanımlamalar, Moro halkını yalnızca aşağılık özneler olarak nitelendirmekle kalmıyor, aynı zamanda ABD birliklerinin savaş suçlarını aklayabilecek şekilde onları insanlıktan çıkarıyordu. Bu mantığa göre, ABD ordusu asla masum insanlara karşı suç işlemezdi, ancak bunlar nasıl insan sayılabilirdi?[15]

Uygulamaları da bu yönde oldu.

Her ne kadar II. Abdülhamit’e Moro’ların dinlerine karışılmayacağına dair söz verilmiş ve 1899’da Sulu Sultanlığı ile bunları garanti eden Kiram-Bates Antlaşması imzalanmış olsa da Amerika bölgeye ihtiyaç duyduğu yığınağı yapıp Emilio Aquinaldo’nun birliklerini ezdikten sonra Müslüman MORO’ların üzerine yöneldi.

"Bayan Dajo" Dajo Dağı çatışmasından sağ kurtulan tek kişi.”

Sözlerinin hiç birini tutmadı. Fiili işgale başladı ve MOROLARI topraklarından sürüp, erkek kellesi başı vergi alıp, şeriata ve örfe dayalı bölgesel sistemi lağvetti. Bölgenin dini âlimlerini aşağılayıp, altın aramak için kutsal görülen Müslüman öncülerin mezarlarını kazdırdı. Köylere baskınlar düzenleyip halkın elindeki silahları toplayıp, erkekleri, iç bölgeleri sömürebilmek için açılan yol inşaatlarında zorla çalıştırmaya, çok evliliği yasaklayıp kadınları özgürleştirme adı altında aile düzenlerini darmadağın etmeye girişti.

Yedi bin adanın üzerindeki tüm köyler uçaklardan bombardıman ile yakıldı ve yok edildi. 

"1906’da Bud Dajo katliamında ABD Başkanı Trump’ın övdüğü General Pershing komutasındaki Amerikan askerleri bir volkanın kraterinde sıkışmış Datu Amil liderliğindeki büyük çoğunluğu kadın ve çocuk 600’den fazla insanı katletti. (Amerikan olmayan kaynaklarda rakam en az bin olarak veriliyor.[16]) ABD birlikleri tüfekler, makineli tüfekler, el bombaları, toplar ve patlayıcılarla donanmışken, Moroların elinde Moro kültürüne özgü bir silah olan barong bıçağı ve orak gibi ilkel silahlar vardı.[17]

Diğer katliamlar unutulurken bu katliam akıllarda kaldı çünkü bu katliamdan kurtulan tek bir kız çocuğu vardı. Ve Amerikalılar onun resmini kartpostal haline getirip bütün ülkeye bir GURUR Abidesi olarak yaymışlardı.

Başkan Theodore Roosevelt, katliamı emreden Mindanao askeri valisi Tümgeneral Leonard Wood'a şahsen bir mesaj göndererek kutladı: "Sizi ve komutanızdaki subay ve askerleri, bu kadar muhteşem bir şekilde Amerikan bayrağının şerefini koruduğunuz o muhteşem askeri başarıdan dolayı tebrik ediyorum."

Ancak kadın ve çocukların ayrım gözetmeksizin katledilmesi Amerika kamuoyunda bazılarının da vicdanına dokunmuştu. Ünlü yazar Mark Twain, Roosevelt'in telgrafına cevaben sert bir eleştiri yazdı. "O, üniformalı katiller Amerikan bayrağının onurunu korumadı, aksine Filipinler'de sekiz yıldır sürekli olarak yaptıkları gibi, onu bir kez daha lekelediler” diye yazdı.[18]

Amerikalıların Filipinlilerle giriştiği mücadele yıllarca sürdü ancak binlerce insan öldüğü halde tam hâkimiyet sağlanmadı ve Filipin Müslümanlarına boyun eğdirilemedi. Bunun üzerine MORO siyasetinde değişikliğe giden Amerika, sertlik yanlısı politikasından vazgeçerek uzlaşmacı bir politik anlayışa yöneldi.

Amerika ILIMLI İSLAM’I keşfediyor.

ABD için Filipinler çok önemliydi. Filipin adalarının çevresinde yaşayan 850 milyonluk büyük bir pazar vardı. Asıl hedef Asya idi. Filipinler bir basamaktı. Asya’ya çıkışta bir üs olarak kullanılacaktı. Bu nedenle Filipinler’de barışın ve huzurun yani tam boyun eğdirmenin sağlanması ABD için önemliydi.

Zamboanga Valisi Binbaşı John Park Finley 1912 Nisan ayında Moro sorununu çözmek için yeni bir yol denemeye karar verdi.

Moro halkının halifeye çok bağlı olduğunu söyleyen Finley, İslam inancını ve Kur’an’ı bilen biriydi. Filipinlerde bir cami inşa ettirmişti. Finley’e göre Moro Müslümanlarının “eğitilemezliği(?)” İslam’ı doğru bilmemelerinden kaynaklanıyordu. Eğer onlara doğru İslam öğretilirse Amerika’ya karşı savaşmayacakları için onları katletmek, onları katletmek için de büyük masraflar yapmak zorunda kalınmayacaktı.

Finley 1913 Mart ayında “Filipin Ahali-i İslamiyesi Vekil-i Mutlakı” sıfatıyla İstanbul’a geldi. Yanında MORO ileri gelenlerinden ve âlimlerinden alınmış 53 adet tavsiye mektubu vardı. Şeyh-ül İslam Esad Efendi 27 Mart 1913 Perşembe günü kendisini bu sıfatla kabul etti. Görüşmeler sonunda Şeyhülislam Esad Efendi’nin önerisi üzerine Sultan V. Mehmed Reşad, 13 Mayıs 1913’te Meşihat Dairesi kâtibi Seyyid Mehmed Vecih Efendi’yi Şeyhülislam Vekili unvanıyla Filipinler’e atadı. Vecih Efendi Ekim 1913’te İstanbul’dan yola çıktı. Beyrut, İskenderiye, Cidde güzergâhını izleyip Hac farizasını yerine getirip Hindistan (Bombay) ve Singapur üzerinden 28 Ocak 1914’te Zamboanga’ya ulaştı (yaklaşık 3,5 ayda.) Moro’lar onu büyük coşkuyla karşıladı. Finley ile birlikte civar adaları dolaşarak vaaz verdi. Vaazlarında İslam ahlakını, ibadeti ve “iyi vatandaş” olmayı vurguladı. Moro’lar onu Halife temsilcisi olarak görüp büyük sevgi gösterdi; çiçeklerle karşıladı, dualarına ağladı.

Vecih Efendi bölgedeki izlenimlerini Sebîlürreşâd dergisinde “Filipin Mektupları” başlığıyla yayımlandı. Ancak Vecih Efendinin çalışmalarından rahatsız olan bölgedeki misyonerlerin şikâyetleri nedeniyle Vali Francis B. Harrison onu Filipinlerden çıkmaya zorladı. Zaten çok ağır kayıplar alan Filipinler Müslümanlarının silahlı direnişi çok zayıflamış Mehmet Vecih Efendiye ihtiyaç da kalmamıştı.

Vecih Efendi iki ay kadar kaldığı Filipinlerden İstanbul’a döndü. I. Dünya Savaşı sırasında (1915) Cemal Paşa, onu yeniden Filipinler’e görevlendirdi. Yolculuk ABD üzerinden olacaktı. ABD’liler Vecih Efendinin Filipinlere girişine izin vermedi. Mehmed Vecih Efendi 4/5 Mayıs 1916’da ABD’de (Richmond, Virginia) Filipinlere gidebilmek için izin beklerken yakalandığı hastalık nedeniyle 33 yaşında vefat etti.

ABD’nin ilk “Ilımlı İslam” projesi böylece rafa kalkmış oldu.

Bu dönemde Amerika Ordusunda yayınlanan bir bildiride Morolar cahil olarak nitelendiriliyor, onların Kur'an öğretilerini çiğnedikleri için "Gerçek Müslüman” olmadıkları iddia ediliyordu. Moroların arasında ahlaksızların, kumar, içki, zina düşkünlerinin ve özellikle Kur'an'da açıkça yasaklanan diğer Müslümanların köleleştirilmesine dair yasağı çiğneyenlerin bulunduğu vurgulanıyordu.[19] Bundan maksat muhtemelen hem Amerikan ordusundaki Müslümanları, hem katliamlara itiraz eden Hristiyan askerleri hem de dış Müslüman Kamuoyunu manipüle etmekti.

İki Moro Fedaisi

Sonuçta Filipin-Amerikan Savaşı’nda (1899-1913) Amerikalılar Filipinlere 126.000 asker yığdı. Kendi kaynaklarına göre yaklaşık 20.000 civarında milisi ve 200.000 civarında sivili katlettiler. Ancak Luzviminda Francisco gibi Filipinli tarihçiler bu rakamlara eleştirel yaklaşarak rakamın 600.000–1 milyon (veya daha yüksek) civarda olduğunu tespit ettiler. Zira Amerika’nın yaktığı ormanlar, köyler, tarlalar, ekinler, berbat koşullarda toplama kamplarına yığılan insanlar, ticaretin ve bölgeye yiyecek girişinin engellenmesi ile savaşın uzun vadeli etkilerinin çok daha fazla insanı perişan ettiğini ve ölümüne neden olduğunu fark etmişlerdi. Bu araştırmacılar içinde rakamı 3 milyona kadar çıkaranlar vardır.[20]

İspanyol Rahip ve coğrafyacı Prof. Manuel Arellano Remondo, Filipin Adaları Genel Coğrafyası adlı eserinde Amerikalılar adaya adımlarını atmadan önce 1895 yılında adaların nüfusunun 9 milyon civarında olduğunu Amerikalıların işgalinde geçen 6 yıl boyunca nüfusun 8 milyonun altına düştüğünü kaydededer.[21]

Amerika’nın 35 yıllık Filipinler deneyimi ona, Müslümanları katlederken diğer Müslümanları nasıl kandırabileceğini, Ilımlı İslam projeleri gibi projeler ile
Müslümanları nasıl manipüle edebileceğini, İslami kurumları -Halifelik gibi- Müslümanlara karşı nasıl kullanabileceğini, eğer bütün bunlar işe yaramazsa Müslümanları TEKFİR ve onların gerçek Müslümanlar olmadıklarını söyleyip KAFİR ilan ederek diğer Müslümanlara nasıl katlettirebileceğini öğretti.

Amerika’nın FİLİPİNLER deneyimi tam da Trump’ın dediği gibi Amerika için EŞSİZ bir deneyimdi.

(Nasipse devam ederiz)

                                                                                                          Ahmet H. Çakıcı
Rebiülahir 1448 / ALANYA

Bu yazımı arkadaşlarınızla paylaşın

• Facebook
• Twitter
• Google+
• Pinterest
• LinkedIn